Иди и смотри

Jaar: 1985
Land: Sovjetunie
Regie: Elem Klimov
Score: ★★★★☆
 

In de Tweede Wereldoorlog brandden de Duitsers 628 dorpen in Wit-Rusland tot de grond toe af. De inwoners van de dorpen werden bijeen gedreven en afgeslacht. Bepaald geen leuk uitgangspunt voor een film, maar Иди и смотри (Idi i smotri ofwel Come and See) is ook geen leuke film. Het is wel een heel erg goede film, die met zijn titel de kijker uitdaagt de onmenselijkheden aan het oostfront te aanschouwen.

Иди и смотри staat bekend als een van de meest gruwelijke oorlogsfilms ooit gemaakt. Van Schindler’s List kan ik me totaal niets meer herinneren, maar of ik Иди и смотри zo makkelijk kan vergeten betwijfel ik. Klimov laat zien hoe de machteloosheid van de boerenbevolking ten opzichte van de wrede fascistische oorlogsmachine de Duitsers alleen maar lijkt te inspireren tot het begaan van nog meer oorlogsmisdaden. En hij laat de persoonlijke lijdensweg van een Wit-Russische jongen zien die zienderogen verandert in een zielig, getraumatiseerd hoopje mens.

Van Sovjetfilms gaat altijd een stichtende boodschap uit. Lang leve het communisme! Kom en zie wat voor beesten onze vijanden zijn! Dat Иди и смотри verplichte propagandakost was en daarom op het filmfestival van de Unie dan ook met de hoofdprijs beloond werd, doet niets af aan de intensiteit waarmee de oorlog wordt verbeeld. De film is hard en realistisch en wint daarmee geen schoonheidsprijs, maar op de door mijn opa vertelde verhalen na wist geen andere film, documentaire of boek over de Tweede Wereldoorlog me op een dergelijke manier bewust te maken van de gebeurtenissen die tussen 1939 en 1945 plaatsvonden.

 

De oorlog is lang een ver van mijn bed show in Wit-Rusland, maar wanneer de nazi-troepen in 1943 de grenzen van de Sovjetunie bereiken gebeurt dat op een meedogenloze manier. In de openingsscène graaft Florya verwoed op een zandvlakte, op zoek naar een geweer. Wie geen geweer heeft is van geen nut voor het verzet. De jonge jongen wordt echter gespaard door de leider van het verzet en wordt achtergelaten. Door alles en iedereen in de steek gelaten struint hij door een Wit-Rusland dat er precies zo uitziet als ik het me voorstelde: troosteloze moerassen, uitgestrekte zandgronden en bossen om in te verdwalen.

Wanneer de Duitsers vlakbij Florya landen kan hij in zijn eentje weinig doen tegen de overmacht. Bij bombardementen verliest hij zijn gehoor en vanaf dat moment verandert de situatie van slecht tot erger. De moeilijkste scène om uit te zien – in de wetenschap dat het slechts één voorbeeld betreft van wat op grote schaal heeft plaatsgevonden – is het opsluiten van de bevolking van een heel dorp in een houten schuur. Soldaten halen er zoveel vrouwen uit als ze nodig denken te hebben, gooien granaten door de ramen, zetten de muziek aan en staan drinkend en lachend toe te kijken terwijl de schuur in brand wordt gestoken.

Er is een grens aan hoeveel Florya kan verdragen en die grens wordt bereikt. Maar ook de grens van wat de kijker moet verduren wordt steeds opgeschoven. Hoe erg de beelden aan het begin van Иди и смотри soms ook zijn, het wordt allemaal erger. Veel erger. Voor wie durft: kom en zie.

Mariken
Barbarella

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*