Skanderbeg, onze held

Hoe kan het dat de politie in Albanië er is om je te helpen, terwijl de belangrijkste functies van de sterke arm der wet in de rest van Oost-Europa intimidatie en corruptie behelzen? Natuurlijk, gevaarlijk rijgedrag kwam automobilisten af en toe op een fikse reprimande of tenminste een geheven vingertje van een agent te staan, maar de portemonnee bleef in de broek. Kon de bevolking dan wel respect opbrengen voor agenten als deze zich zo hulpvaardig opstelden? Tsja, er was dat schietincident vlak voor onze deur tijdens onze eerste nacht in Tiranë waarbij een doorgedraaide Albanees zijn pistool op twee politiewagens leegschoot, maar over het algemeen was iedereen erg te spreken over de politie in Albanië.

Toen de politie ons op de totaal onoverzichtelijke Zogu i Zi rotonde aanhield was dat om te vragen waar we heen gingen en vervolgens samen met ons een minibus in de gewenste richting te vinden. Die richting was Krujë. En ik Krujë weten ze wel raad met toeristen. Toeristen die twee weken of langer blijven hangen zijn ze in Albanië niet gewend, maar zakenlui en diplomaten die noodgedwongen voor een paar dagen naar Tiranë afreizen wel. Krujë ligt anderhalf uur van de hoofdstad en drie kwartier van vliegveld Rinas en is daarmee een populair dagtochtje voor de vluchtige Albaniëganger. Er is zelfs een redelijke weg naar aangelegd.

Nadelen van deze naar Albanese maatstaven uitstekende bereikbaarheid is dat Krujë is omgetoverd tot een toeristisch circus dat landverlaters van hun laatste lek moet ontdoen: de in oude glorie herstelde bazaar puilt uit van de felrode vlaggen, autoaccessoires met tweekoppige adelaar, asbakken in de vorm van bunkertjes, Skanderbegbeeldjes en andere prullaria waar je thuis spijt van krijgt. Voordeel is dat iedereen ‘m na de verplichte museumbezoekjes weer peert. Niemand blijft slapen en de hotels zijn – noodgedwongen – betaalbaar.

Krujë (JS)

We sliepen in hotel Panorama. Tweederde van Albanië bestaat uit droge bergen die onbruikbaar zijn voor landbouw. Met zoveel reliëf is Panorama een weinig originele naamkeuze – elk stadje en elk gehucht heeft een hotel, restaurant of bar met dezelfde naam. Al even veelvoorkomend zijn de ijsbakken op straat. Met Italië voor de wereldkampioen keilzeilen binnen armbereik denken de Albanezen de kunst van het maken van lekker schepijs af te hebben gekeken en inmiddels machtig te zijn. Wie nog geen ijsjes op de Balkan heeft gegeten kan daar schamper om lachen. Wie daarentegen zo snugger is geweest wèl een ijsje te bestellen zal het lachen inmiddels wel zijn vergaan. Mijn belangrijkste tip aan aspirant-toeristen die Albanië wel zien zitten: koop geen schepijs. Door de grote klonten bevroren kraanwater die je er mogelijkerwijs in aantreft heb je er nog dagen plezier van. Het gaat er als bolletjes in, maar komt er zogezegd niet als bolletjes uit.

De problemen begonnen al bij het bestellen. In het grootste deel van de wereld betekent met je hoofd schudden ‘nee’ en jaknikken ‘ja’. Albanië hoort niet bij het grootste deel van de wereld. Waarschijnlijk bestond het eerste contact van de Albanezen met de buitenwereld uit ontmoetingen met Griekenland. Ik had het al verklapt, deze twee landen kunnen niet samen door één deur en als Albanië en Griekenland kinderen waren zouden ze elkaar niet uitnodigen voor hun kinderfeestjes. Mochten de oude Grieken al geknikt hebben in geval van een positief antwoord en geschud hebben bij afkeuring, dan vind ik het niet raar dat de Albanezen lekker dwars voor het omgekeerde hebben gekozen. Lastig is het wel en terwijl ik heftig nee schudde dat ik geen roze saus over mijn bolletjes ijs wilde hebben keek de bediende me wanhopig aan. Wat zou ik toch bedoelen? Dan maar gewoon antwoorden in het Albanees: “Jo!” ‘Jo’ betekent geen ‘ja’, maar ‘nee’. ‘Ja’ is ‘po’ en dat klinkt dus heel anders.

Museumstad Krujë is geheel aan volksheld Skanderbeg gewijd. In de ratjetoe van minuscule staatjes, kortstondige verbonden, oorlogszuchtige krijgsheren en afwisselende bezettingen door Romeinen, Visigothen, Ostrogothen, Bulgaren, Byzantijnen, Ottomanen en fascistische Italianen (en daartussen vast nog een hoop andere op expansie beluste volkeren) die samen de geschiedenis van Albanië vormen valt het niet mee een grote held te vinden die Albanië wilde verenigen tot wat het nu min of meer is (vette pech voor de Kosovo-Albanezen, maar die laten we even buiten beschouwing). Skanderbeg – de Albanezen noemen ‘m Skënderbeu, maar als je daarop googelt vind je alleen pagina’s in die pipotaal van hun – wist de Albanese families, normaal verzot op onderlinge geschillen, met een besa te verenigen en hield de Ottomaanse onderdrukkers maar liefst 34 jaar buiten de deur.

Zoek de vangrails (JS)
Zo lang gaat het eigenlijk nooit aan één stuk door goed in het Balkanland, waardoor Skanderbeg (en zijn paard) een plaatsje in elke Albanese plaats van enige betekenis verdiende. Dat Albanië nog steeds idolaat is van iemand die al meer dan vijf eeuwen dood is blijkt het best uit het museum in Krujë. Net als de bakvorm in Tiranë is dit bouwwerk ontworpen door de dochter van Hoxha. Zo zouden de communisten dus kastelen gebouwd hebben als ze in de middeleeuwen al hadden bestaan (de communisten bedoel ik dus; kastelen hadden ze toen immers al). Het is niet alleen onwerkelijk een kasteel uit 1982 te vinden; het is ook nog eens erg mooi en een welkome afwisseling van de moderne architectuur die we bij Nederlandse musea tegenkomen.

Skanderbeg, he’s our man. If he can’t do it, no one can! Het aanwakkeren van nationalistische gevoelens middels Skanderbeg paste precies in het communistische straatje en ondanks de gemengde gevoelens ten opzichte van het communisme heden ten dage heeft de oude krijgsheer ook deze fase in de Albanese geschiedenis weten te overleven. Niks geen ‘Skanderbeg is really gross, Skanderbeg I hate the most!’ dus voor zijn vele adepten, al was het museum met de honderden beelden, schilderijen en andere beeltenissen van de grote Albanese leider toch wat veel van het goede voor ons.

Dan liever de oude, authentieke kasteelmuren en de kulla. Het was alleen geen echte kulla om je in op te sluiten. De blitste soort kulla’s is de kulla e ngujimit, waarin mannen zich maandenlang opsloten in geval van bloedwraak. Dit hier was een gewone kulla (vrij te vertalen met ons Nederlandse woord ‘toren’). Het was zo’n soort toren waarop je enorme vuurbakens kon ontsteken die je dan in Tiranë nog kon zien. Meneer Tolkien kent ze wel. Leuk communicatiesysteem, maar helaas hebben we vandaag de dag mobiele telefoons. Als die met vuur werkten zou ik er ook een kopen.

Ondanks het geëxperimenteer met vuur was de citadel van Krujë nog altijd bewoond. Naast een Bektashi-tempel (een of andere wazige tak van de islam die je buiten Albanië niet snel terug zult vinden) brachten die bewoners hun tijd bijvoorbeeld door met het schrijven van archeologische boekjes en het verkopen van drankjes (in Albanië een combibaan) of het uit het hoofd leren van hele lappen tekst in het Engels. Tot de laatste categorie behoorde het mannetje dat ons rondleidde in het etnografisch museum. Op vragen die wij in het Engels stelden reageerde hij met een glazige blik, om vervolgens door te gaan met zijn repertoire.

Diner is served (EH)

Dan waren die Bektashi’s, om er even op terug te komen, toch wat interactiever ingesteld. Voor fans van ingewanden is een tochtje naar Sarisalltëk, een islamitisch heiligdom in de bergen boven het stadje, zeker de moeite waard. Volgens officiële bronnen is 70% van de Albanese bevolking moslim. Als je de officiële percentages van moslims, katholieken en orthodoxe christenen bij elkaar optelt kom je waarschijnlijk ver boven de honderd uit. In de praktijk geloven de meeste Albanezen helemaal niks of in het gunstigste geval datgene wat ze op dat moment het beste uitkomt. De meeste Albanezen die enthousiast over religie beginnen te praten en er na informeren achterkomen dat je atheïst bent willen liever niet moeilijk doen en verklaren spontaan dat het ze allemaal eigenlijk ook niet zoveel boeit. Dat in Albanië christenen en moslims vreedzaam met elkaar omgaan en op sommige pleintjes moskee en kerk gebroederlijk naast elkaar kunnen staan komt puur uit religieuze desinteresse. Lekker praktisch, dat wel.

Waarom bezoeken mensen de Bektashi-teqe boven Krujë dan? Ten eerste is het een leuk ritje, ten tweede is er boven een fijne picknickwei en ten derde kun je er ritueel geslachte kippen en geiten halen. Een plezant dagje uit voor de hele familie, al dacht Eva daar anders over want de rit omhoog was vrijwel verticaal. Nu zijn Albanezen al niet bepaald de meest subtiele coureurs, maar als ze als gekken elke haarspeldbocht aansnijden, het daarbij alle schijn gevend dat er een poging ondernomen gaat worden om te ontdekken of de bus luchtwaardig is, dan hoeft het van mijn vriendinnetje niet meer zo nodig.

Na een stuk of vijftien keer het hemelsblauw op het nippertje verruild te hebben voor de onvaste steenbrokken die voor weg door moesten gaan was de maat vol. De chauffeur hevig kwetsend vroeg ik of hij zijn vehikel wilde stoppen (Eva was op dat moment niet goed meer in staat dit zelf in begrijpelijke taal aan te geven). Dit was een grovere belediging dan het dragen van een autogordel – hoe durfden wij te beweren dat meneer er een onveilige rijstijl op na hield? Helaas hadden argumenten geen invloed op Eva – de tocht moest in de brandende zon te voet worden voortgezet. Bergop.

Dan kan zes kilometer erg ver zijn, maar uiteindelijk gaven geiten die in paniek bergaf hobbelden aan dat we dichtbij waren. Eva was vandaag dus niet de enige die doodsangsten uitstond – Sarisalltëk was geen plezierige plaats voor dieren om te vertoeven. Buiten de in turkoois en wit geverfde muren van de in een grot gebouwde teqe hing een penetrante lucht van darmen en ander grauwgroenig gekleurd orgaanvlees. Waar plastic bloemen het heiligdom aan de binnenkant versierden deden plassen bloed en dierenvellen dat aan de buitenkant. Met enige regelmaat liep de slachter met emmers vol ingewanden naar een uitstekende klif om alles met een goedgeluimde zwier over de rand te kieperen. Misschien dat daar adelaars op af komen, want verder was het droevig gesteld wat betreft aantallen van deze dieren. ‘Shqipëria’, Land van de Adelaars – laat me niet lachen!

Landje pik
Balkanland in de lift

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*